PIET MONDRIAAN
 
 

1904 Mondriaan doet Uden aan voor rust en inspiratie.

Ruim honderd jaar geleden woonde de wereldberoemde kunstenaar Piet Mondriaan enige tijd in Uden om er rust te zoeken en inspiratie op te doen. De ateliers van KunstBedrijf liggen pal aan de in 1994 uitgestippelde Mondriaan fietsroute die de geinteresseerde cultuurvorser langs alle inspirerende bronnen leidt waaruit Mondriaan heeft kunnen putten.

Juist in deze omgeving werken nog dagelijks de Udense kunstenaars Sylvia Dekker en Antoon Versteegde die ook het initiatief hebben genomen voor De Lutteltuin.
Zij kunnen voor u en uw gasten een speciale Mondriaan-workshop organiseren. Daarbij trekt u eerst op de fiets de natuur in om er inspiratie op te doen en een aantal schetsen te maken die later worden uitgewerkt in het atelier.

Een Mondriaan-workshop duurt 3 tot 6 uur. De kosten bedragen 320 EUR plus 19,75 EUR per persoon met een minimum (reken)aantal van 10 deelnemers.

De Mondriaan-workshops worden gehouden onder auspicien van de Mondriaan.Org.



Brabants Dagblad, dinsdag 3 februari 2004, door Willie Roks

Uden, een 'schone droom' voor Mondriaan

Honderd jaar geleden zwierf kunstschilder Piet Mondriaan een jaar lang door Uden en omgeving. Hoewel Mondriaan ruim een jaar in Uden werkte, zijn uit die periode amper twintig werken bekend.

Samen met zijn hond Beppie zwierf Piet Mondriaan een jaar lang door de velden en akkers rondom Uden. Ging op bezoek bij de boerenbevolking in Nistelrode en Dinther en legde het Brabantse plattelandsleven vast op het doek. Dat leverde hem de bijnaam 'Piet de schilder' op. Molens, boerderijen, koeien en schapen. In die tijd was Mondriaan een landschapsschilder geinspireerd door de Haagse school. Geheel anders dan het abstracte werk waar hij beroemd door werd. Waarom Mondriaan nou precies zijn toenmalige woonplaats Amsterdam wilde ontvluchten is nooit helemaal duidelijk geworden. Feit was, dat hij zich niet langer prettig voelde daar en deed wat wel meer kunstschilders in die tijd plachten te doen; hij trok zich een tijdje terug op het platte land. Dat de keuze op Uden viel was niet zo verwonderlijk. In Amsterdam was hij bevriend geraakt met Albert van den Briel, een Brabander. Deze nodigde hem uit om in de zomer van 1903 een paar dagen naar het zuiden te komen. Ze wandelden door het gebied tussen Veghel en Uden, aten onder weg boerenmik en sliepen in een logement in Nistelrode. Mondriaan besloot om terug te komen.

Op 18 januari 1904 arriveerde hij in Uden. Mondriaan huurde een deel van de woning van veehandelaar Lewieke van Zwanenbergh aan de St. Janstraat 27. Het huisje is nog maar enkele jaren geleden afgebroken. "De gemeente is wel heel gemakkelijk met dit gegeven omgesprongen", antwoordt beeldend kunstenaar Jan van Duijnhoven uit Uden op de vraag of Mondriaan nog 'leeft' onder de Udenaren. Mondriaan zocht in en rond Uden naar inspiratie voor nieuw werk. Kennen we Mondriaan in latere jaren vooral van zijn rood, geel en blauw composities; in die tijd werkte hij nog; in de traditie van de Haagse, ook wel grijze school genoemd. Hij legde contacten met de boerenbevolking. Hij paste zich aan bij de leefstijl van de katholieke plattelandsbevolking. Hij trok veel op met Albert, samen ondernamen ze vele fietstochten. "Bert, hier maak ik een ding van", placht hij te zeggen bij een oude schuur of boerderij. Piet Mondriaan liet zich de boerenkost goed smaken. Hij kookte op een houtvuur in de schouw. Daar zette hij ook koffie op de boerenmanier, waarbij de gemalen koffie rechtstreeks in het kokende water ging die dan urenlang in de as bleef staan. Die manier van koffiezetten bleef hij volhouden in Parijs en later in New York.

Ondanks dat Piet Mondriaan een jaar lang in Uden alleen maar werkte, zijn er amper 20 doeken uit die periode bekend. Waar al het andere materiaal gebleven is, blijft een raadsel. Vijftig jaar na zijn overlijden werd 1994 uitgeroepen tot Mondriaanjaar. Ook Uden nam daar aan deel met als thema Mondriaan en Molens. Een van de bekendste schilderijen uit die tijd, de Molen van Jetten, kwam speciaal vanuit Canada naar Uden. Direct ontbrandde de discussie of dit wel echt de Udense molen was. Het kon ook best de Volkelse of Heeswijkse zijn. Er werd een Mondriaanfietsroute uitgezet die langs zijn woning aan de Sint Janstraat leidde.
Bij de fietsenwinkel van Cor van de Wiel aan het Mondriaanplein werd een wandbord geplaatst met een gedicht van de Udense dichter Maarten van den Elzen erop. Het hangt er nog steeds.

...het leven in de St.Janstraat nagenoeg een eeuw geleden
gaf hem de kleuren gedragen door huis, mens en boom
uit wiens lover het lachen der klimmende kinderen klinkt.
(fragment)

Van den Elzen zegt nog heel vaak aan Mondriaan te denken. "Hij heeft een hele goede tijd in Uden gehad, een hartelijk en sympathiek contact met de boeren. Dat doet me wel goed als Udenaar. Het is tenslotte een belangrijk schilder. Toch ben ik bang dat tachtig procent van de Udense bevolking niet eens weet dat Mondriaan hier gewoond heeft. Jammer dat er op het Mondriaanplein niet iets van hem te zien is."

Lewieke
In 1904 had Uden 3500 inwoners. Er was een tramhalte naast het huis van Mondriaan en er liep een treinverbinding met Boxtel; het Duits Lijntje. Uden was het kloppende hart van de streek waar veel veemarkten gehouden werden. Desondanks onttrok Mondriaan zich aan dat leven. Hij was nogal op zichzelf en had in Uden weinig contacten. Hij fietste liever naar Nistelrode of Dinther voor een praatje. Zijn joodse huisbaas Lewieke (Louis) van Zwanenbergh hield hij bewust op afstand, hoewel de huisbaas veel moeite deed om het Piet in alles naar zijn zin te maken. Hij onderhield zelfs zijn tuin en bracht de aardappelen en groenten bij Piet. Vriend Albert stoorde zich in deze aan de houding van zijn vriend. Mondriaan maakte zelfs een soort van spotprent van Lewieke en liet die op kaarten afdrukken. De vrouw van Lewieke was daarover zo boos dat ze ze allemaal kapotscheurde; op eentje na. Na een jaar was Mondriaan geestelijk tot rust gekomen en begon de grote stad toch weer te trekken. Daarbij kwam nog, dat hij in Uden geen afzet van werk aan particulieren had.

Op 27 januari 1905 pakte Mondriaan al zijn bezittingen bijeen en vertrok naar het bruisende Amsterdam. Beppie de hond ging mee en de gietijzeren kachel en heel veel aardappelen die hij van de boeren en Lewieke cadeau kreeg. Wat hij achter liet waren een plein en een fietsroute, jaren later. Want honderd jaar geleden was 'Piet de schilder' helemaal niet zo bijzonder. Kunstschilder Hans van den Krommenacker: "Die fietsroute dat weten de mensen wel. Verder ben ik bang dat degenen die zich bewust zijn van het feit dat Mondriaan hier woonde, beperkt blijft tot een groepje mensen dat bezig is met kunst en schoonheid." Mondriaan bleef veertig jaar bevriend met Albert van de Briel. In de correspondentie die ze voerden, kwam het verblijf in Uden nog vaak aan de orde. Altijd als een oprechte hartelijke bevolking, een ideale samenleving die in de moderne tijd had weten stand te houden. Voor Piet was Uden een 'onverwoestbare schone droom'.

Bron: 'Piet Mondriaan in Brabant 1904-1905' van Charles de Mooij en Maureen S. Trappeniers

 
"Ik ben geen Mondriaan-deskundige," zegt Frits Becht, "maar ik denk wel dat de periode die hij in Uden door heeft gebracht cruciaal is geweest voor zijn ontwikkeling. Hij heeft zich teruggetrokken uit het drukke wereldje in Amsterdam, heeft nadrukkelijk de rust gezocht. Hij kreeg een sympathieke ontvangst in Brabant. 
Deze periode heeft zeker bijgedragen aan de ontwikkeling in zijn werk."